Ta niezwykła kraina to podróż sentymentalna w wiek XVIII i XIX, kiedy to pomorskie wsie zapełniała charakterystyczna zabudowa szachulcowa. Ciągnie się ona od Darłowa aż do Łeby i jest jedynie fragmentem rozległego regionu, który obejmuje południową Szwecję i Danię oraz tereny nadbałtyckie od Holandii aż po Łotwę i Estonię. Nazwa krainy funkcjonuje od 1995 roku i jest stale rozpowszechniana w rozmaitych publikacjach, tak jako markowy produkt turystyczny powiatu słupskiego.
Nazwa pochodzi od osobliwego wyglądu budynków. Efekt „kraty” osiągano poprzez specjalną technikę budowlaną – ściany wykonywane były z drewnianych belek, tworzących czworokątne kwatery, w które wstawiano pionowe drewniane kołki. Te obwijane były słomianymi powrósłami lub warkoczami, a następnie obrzucane gliną wymieszaną z sieczką. Belki zabezpieczano smołą, a kwatery bielono wapnem. Ten rodzaj zabudowań nazywamy szachulcowym lub szkieletowym. Zagrody szkieletowe były oparte na kształcie czworoboku. Na ich teren wjeżdżało się wrotami w budynku bramnym. W głębi brukowanego podwórza stał dom. Pozostałe dwa boki zagrody tworzyły budynki gospodarcze – inwentarski i stodoła. Za domem znajdował się sad i ogród. W pobliżu domu swoje miejsce miała studnia o kamiennej cembrowinie. Wzorcowym przykładem takiego układu zabudowań jest Zagroda Albrechta w Swołowie. Ten typ zabudowy nie był stosowany wyłącznie do tworzenia zagród i chałup. Powstawały w ten sposób również dwory, kościoły, pałace czy budynki przemysłowe. Jedynym zachowanym dworem szachulcowym jest dwór w Swochowie, wyróżniającym się szkieletowym kościołem jest świątynia w Smołdzinie. Zachowały się również zespoły pałacowo–parkowe, m.in. w Damnicy, Zaleskich i Wytownie. Młyny w kratę znajdują się w Słupsku, Starkowie oraz Zamełowie.
Po 1945 we wsiach naliczono około półtora tysiąca konstrukcji szachulcowych. W latach 90. było ich już tylko 701, stąd troska o utrwalenie i rozsławianie tego dziedzictwa. W tym celu realizowane są projekty unijne, dążące do rozbudowy Zagrody Albrechta w ramach wzmocnienia potencjału całej Krainy.
Za stolicę Krainy w Kratę uznaje się Swołowo – najlepiej utrzymany zespół budownictwa ludowego z jego charakterystyczną zabudową. Swołowo to wieś o układzie przestrzennym owalnicy – jej kształt jest owalny, w centrum znajduje się plac ze stawem, pastwiskiem i kościołem. Wieś obejmuje około 70 obiektów, w tym Zagrodę Albrechta, stanowiącą siedzibę Działu Etnograficznego Muzeum Pomorza Środkowego.
drukuj
